| ข่าวสารสำคัญเร่งด่วน ถึงผู้ทำบัญชี จากคณะกรรมการด้านการทำบัญชี ฉบับที่ 08 |
สวัสดี ท่านผู้ทำบัญชีทุกท่าน จดหมายข่าวฉบับนี้ขอเริ่มด้วยการเสนอวันที่ชวนรำลึกประวัติศาสตร์คือ 24 มิถุนายน 2475 ซึ่งเป็นวันที่ประเทศไทยเริ่มเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตยโดย มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข จึงนับว่าปีนี้เป็นปีที่ 78 ของประชาธิปไตยบ้านเรา
หลังจากเจาะประเด็นสำคัญของมาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 16 เรื่องที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ (เหล็ก หิน ไม้) ไป ฉบับนี้ขอเชิญชวนท่านติดตามประเด็นเรื่องมนุษย์ คือ มาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 19 เรื่องผลประโยชน์ของพนักงาน (เลือด เนื้อ หัวใจ) ซึ่งบางเรื่องวิธีปฏิบัติงานทางบัญชีอาจเปลี่ยนแปลงกระบวนการทำงาน กระทบฐานะการเงินและผลการดำเนินงาน และต้องสื่อสารกับฝ่ายบุคลากรเพิ่มเติมกว่าเดิมที่เพียงส่งแฟ้มประวัติบุคคล
ประเภทของผลประโยชน์ของพนักงาน
ผลประโยชน์ของพนักงานกำหนดวิธีปฏิบัติที่นายจ้างต้องบันทึกบัญชีและเปิดเผย ข้อมูลผลประโยชน์ของพนักงาน กลุ่มพนักงาน รวมถึงผู้รับประโยชน์ หรือบุคคลอื่น เช่น บริษัทประกันที่นายจ้างไปจ่ายเบี้ยประกันไว้ให้เพื่อจ่ายค่ารักษาพยาบาลให้ พนักงานหรือประกันอุบัติเหตุหมู่ ผลประโยชน์ที่จ่ายมีทั้งผลประโยชน์ตามกฎหมาย ผลประโยชน์ตามนโยบายของกิจการ และผลประโยชน์ตามที่สัญญา (สัญญาปากเปล่าหรือสัญญาใจ) ไว้กับพนักงานจนเป็นความคาดหวัง ที่เรียกเป็นภาษาบัญชีว่า ภาระผูกพันจากการอนุมาน โดยแบ่งผลประโยชน์เป็น 4 ประเภท
1) ผลประโยชน์ระยะสั้น คือ ผลประโยชน์ที่จ่ายให้พนักงานภายใน 12 เดือนหลัง จากได้รับบริการจากพนักงาน ตัวอย่างที่คุ้นเคย คือ เงินเดือน สวัสดิการ โบนัส วันหยุด เงินกองทุนสำหรับเลี้ยงชีพที่กิจการจ่ายให้กองทุนสำรองเลี้ยงชีพตามข้อตกลง แต่ละปี
2) ผลประโยชน์ระยะยาวอื่น คือ ผลประโยชน์ที่จ่ายให้พนักงานภายหลัง 12 เดือนหลัง จากได้รับบริการจากพนักงาน ตัวอย่างที่บางท่านได้รับ (ทำให้บางท่านแอบเคือง) เช่น แหวนทองคำ แหวนเพชร ทุนการศึกษา ลาบวช ลาคลอด (ส่วนนี้พนักงานชายคงไม่เคืองที่ไม่ได้) ลาราชการทหาร (กลับกัน พนักงานหญิงย่อมไม่เคืองที่ไม่ได้ผลประโยชน์นี้) ทั้ง 2 รายการนี้เป็นผลประโยชน์ที่พนักงานได้รับขณะที่พนักงานยังทำงานอยู่กับกิจการ
3) ผลประโยชน์หลังออกจากงาน คือ ผลประโยชน์ที่จ่ายให้พนักงานนับแต่วันที่สิ้นสุดการจ้างงาน (คือ วันรุ่งขึ้นต้องไม่ทำงานแล้ว) และจ่ายกันตามข้อตกลงหลังจากสิ้นสุด เช่น บำเหน็จ บำนาญ เงินชดเชยการเลิกจ้างตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน ค่ารักษาพยาบาล เบี้ยประกันชีวิต-สุขภาพ (รวมถึงกรณีเบี้ยประกันของครอบครัวถ้าบริษัทจ่ายให้) เงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพลักษณะที่บริษัทสะสมไว้ภายในบริษัทรอจ่ายให้ พนักงานเมื่อเกษียณอายุ เมื่อพิจารณา 3 รายการข้างต้น จะพบว่า เป็นผลประโยชน์ที่พนักงานและอดีตพนักงานได้รับเพราะการทำงานให้กิจการ
4) ผลประโยชน์เมื่อเลิกจ้าง คือ ผลประโยชน์ที่พนักงานขอรับเพื่อแลกกับการไม่ต้องทำงานต่อไป พนักงานจะได้รับผลประโยชน์ประเภทนี้ต่อเมื่อเกิดเหตุการณ์วิปโยค เช่น การเลิกจ้างแรงงานส่วนเกิน โครงการเกษียณก่อนกำหนด โครงการร่วมใจจาก Mutual Separation Program หรือ Early Retirement โคจรมาในวงจรชีวิตของพนักงานบางคน
หลักการที่สำคัญของมาตรฐานการบัญชีฉบับนี้ที่ให้กิจการปฏิบัติในฐานะนายจ้างคือ ต้องบันทึกบัญชีผลประโยชน์ของพนักงาน เมื่อกิจการได้รับบริการจากพนักงานแทนที่จะรอบันทึกบัญชีตามเกณฑ์เงินสด
ปกติ กิจการจะบันทึกบัญชีรับรู้เฉพาะผลประโยชน์ประเภทที่ 1) ได้อย่างถูกต้องดีแล้ว แต่สำหรับกรณีผลประโยชน์ประเภทที่ 2) กับ 3) ส่วนใหญ่บันทึกตามเกณฑ์เงินสดหรือบันทึกผลประโยชน์ทั้ง 2 ประเภทในวันที่จ่ายผลประโยชน์ให้พนักงาน ตามวิธีที่ภาษาในมาตรฐานการบัญชีเรียกว่า จ่ายเท่าที่จำเป็นต้องจ่าย (Pay-as-you-go) ยกเว้นบริษัทบางแห่งในตลาดหลักทรัพย์ บริษัทย่อยหรือบริษัทร่วมบางแห่งของบริษัทใหญ่ในต่างประเทศที่ปฏิบัติตาม วิธีการหรือประยุกต์หลักการของมาตรฐานการบัญชีฉบับนี้ไปแล้ว จดหมายข่าวจึงคาดว่า กิจการส่วนใหญ่ต้องปรับกระบวนการทำงานเพื่อรองรับรายการนี้ ในส่วนของผลประโยชน์ประเภทที่ 4) ปัญหาที่เกิดกับการบัญชีของนายจ้างดี ๆ (ไม่นับนายจ้างที่หนีหายไป) ที่อ้ำอึ้งที่จะบอกข่าวร้ายนี้กับพนักงาน มาตรฐานการบัญชีจะให้แนวทางว่า ต้องบันทึกบัญชีที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์นี้อย่างไร
ผลกระทบของมาตรฐานการบัญชี
เนื่องจากบริษัททั้งหมดต้องปฏิบัติตามมาตรฐานการบัญชีฉบับนี้ โดยบริษัทที่มีส่วนได้เสียกับสาธารณะ ได้แก่ บริษัทมหาชน บริษัทที่เสนอหลักทรัพย์กับตลาดหลักทรัพย์ และบริษัทที่ทำหน้าที่ดูแลทรัพย์สินของมหาชน เช่น ธนาคาร บริษัทประกันภัย บริษัทประกันชีวิต ต้องปฏิบัติตามมาตรฐานการบัญชีทั้งฉบับโดยไม่มีข้อยกเว้น ส่วนบริษัทที่ไม่อยู่ในกลุ่มที่กล่าวมา กติกาของท่าน คือ มาตรฐานการบัญชีจะยกเว้นให้กิจการไม่ต้องใช้วิธีการประมาณหนี้สินที่เป็น ภาระผูกพันผลประโยชน์ตามเทคนิคคณิตศาสตร์ประกันภัย เพราะฉะนั้นเมื่อมาตรฐานการบัญชีฉบับนี้ไม่แบ่งชนชั้นวรรรณะ ในปี 2554 งบการเงินของทุกบริษัทย่อมต้องมีรายการผลประโยชน์ของพนักงานแสดงอยู่ จึงอาจเกิดผลกระทบมหาศาลทั้งต่อกำไรสะสม และฐานะการเงินที่จะมีหนี้สินปรากฏขึ้น ทำให้ผู้ใช้งบการเงินอาจตกใจหงายหลังไปได้ ผู้ทำบัญชีมิอาจนิ่งนอนใจต่อไป
นอกจากนี้ในส่วนของผลประโยชน์หลังออกจากงานกับผลประโยชน์ระยะยาวอื่นที่กิจการต้องจ่ายในอนาคตมีผลประโยชน์แบ่งเป็น 2 ลักษณะคือโครงการสมทบเงิน ที่วิธีปฏิบัติทางบัญชีอาจไม่ยุ่งยาก กับ โครงการผลประโยชน์ (ซึ่งต้องทำความเข้าใจกันระยะหนึ่ง) จึงขอเก็บประเด็นนี้ไว้อธิบายในคราวหน้า
จดหมายข่าวฉบับนี้จึงขอเสนอบันไดสู่ความสำเร็จในการปฏิบัติตามมาตรฐานการบัญชีโดยให้ท่านเริ่มขั้นแรก คือ การประสานงานกับหน่วยงานบุคลากรให้รวบรวมผลประโยชน์ทั้งตามกฎหมาย ตามนโยบายบริษัท ตามประเพณีปฏิบัติที่เคยปฏิบัติ ให้ครบถ้วน พร้อมทั้งพิจารณาจัดประเภทผลประโยชน์ตามมาตรฐานการบัญชี ตามการจ่ายผลประโยชน์และพฤติกรรมของพนักงานที่ได้รับ เพราะการจัดประเภทผลประโยชน์ของพนักงานจะสัมพันธ์กับวิธีการลงบัญชีที่จะ กล่าวในวาระถัดไป นอกจากนี้ ท่านผู้ทำบัญชีควรมอบหมายให้มีผู้รับผิดชอบปรับปรุงข้อมูลนี้เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกฎหมาย นโยบายของกิจการ เอกสาร หรือพฤติกรรมของพนักงานที่เกี่ยวข้องเสมอ
ท่านผู้ทำบัญชีคงเริ่มมึนนิด ๆ แล้ว เพราะฉะนั้น แนวคิดของนักวิทยาศาสตร์ที่ดีคือ ควรไปสืบค้นมาตรฐานการบัญชีฉบับนี้มาอ่านก่อน อ่านล่วงหน้าไว้ก็ได้ ครั้งหน้ามาพบกันด้วยประเด็นของผลประโยชน์หลังออกจากงาน จะได้ตามทัน ฉบับนี้ ก่อนลา ขอย้ำว่า ชาวบัญชีจะพบกันอีกครั้งในงานประชุมใหญ่สามัญประจำปีที่สภาวิชาชีพบัญชี อโศก 26 มิถุนายน 2553 อย่าลืมมาพบกันให้ได้ สวัสดี
24 มิถุนายน 2553
คณะกรรมการด้านการทำบัญชี |
|
file download / more detail click here
|
| |
|
|